කෙනෙක් ඔබට මුදල් ගෙවන්න තියෙනවා නම්: ශ්‍රී ලංකාවේ ඔබට තිබෙන නීතිමය විකල්ප මොනවාද?

ඔබ මිතුරෙකුට හෝ ඥාතියෙකුට මුදල් ණයට දුන්නා.

ඔබ භාණ්ඩ ලබා දුන්නා හෝ සේවාවක් සැපයුවා, නමුත් එකඟ වූ මුදල ගෙවා නැහැ.

කෙනෙක් ඔබට මුදල් ආපසු ගෙවන බව කිහිප වතාවක් පොරොන්දු වෙලා, නැවත නැවතත් තවත් කාලය ඉල්ලලා, අවසානයේ ඔබගේ calls වලටත් පිළිතුරු දීම නවත්වලා.

එහෙනම් ඔබ කළ යුත්තේ මොකක්ද?

පිළිතුර හැම වෙලාවෙම සරලව:

“නඩුවක් දාන්න.”

කියන එක නොවෙයි.

මොන නීතිමය පියවර ගන්නවාද කියලා තීරණය කරන්න කලින්, ප්‍රායෝගික ප්‍රශ්න කිහිපයක් බලන්න වටිනවා.

1. මුලින්ම බලන්න ඕන දේ: මේ ණය ඔප්පු කරන්න පුළුවන්ද?

කෙනෙක් තමන්ට තවත් පුද්ගලයෙකුගෙන් මුදල් ලැබිය යුතුයි කියලා කියන විට, මුලින්ම තේරුම් ගන්න ඕන දේවල් අතර වැදගත්ම එකක් තමයි ඒ ණය ඔප්පු කරන්න තිබෙන සාක්ෂි මොනවාද කියන එක.

ප්‍රායෝගිකව, සේවාදායකයො හැමෝම නිසි ආකාරව සකස් කළ ලිඛිත agreement එකක් අරගෙන එන්නේ නැහැ.

ඒ වෙනුවට නිතර අහන්න ලැබෙන්නේ:

• “මට WhatsApp messages තියෙනවා.”
• “Call එකේදී එයා ණය පිළිගත්තා. මම ඒක record කළා.”
• “Bank deposit slips තියෙනවා.”
• “එයා cheque එකක් දුන්නා.”
• “Handwritten acknowledgment එකක් තියෙනවා.”
• “Promissory note එකක් තියෙනවා.”
• “Invoices තියෙනවා.”
• “අපි දෙන්නාගේම යාලුවෙක් මේ හැමදේම දන්නවා.”
• “එයාගේ business partner එතන හිටියා.”
• “අපි family friends. විශ්වාසයට මම මුදල් දුන්නේ.”

මේවා කිසිවක් ස්වයංක්‍රීයව නොවැදගත් කියලා ඉවත දාන්න හොඳ නැහැ.

ඒ වගේම ඒවායින් එකක් තිබුණා කියලා ඒකම ණය පිළිබඳ අවසාන සහ තීරණාත්මක සාක්ෂියක් කියලා හිතන්නත් බැහැ.

ඇත්තටම බලන්න ඕන ප්‍රශ්නය:

තිබෙන සාක්ෂි ඇත්තටම ඔප්පු කරන්නේ මොකක්ද?

උදාහරණයක් ලෙස bank transfer එකක් තිබුණා කියලා, ඔබගෙන් තවත් කෙනෙකුට මුදල් ගියා කියන එක ඔප්පු වෙන්න පුළුවන්.

නමුත් ඒකෙන්ම ඒ මුදල ණයක්ද, investment එකක්ද, gift එකක්ද, advance payment එකක්ද, නැත්නම් වෙනත් දෙයක්ද කියලා අනිවාර්යයෙන්ම ඔප්පු වෙන්නේ නැහැ.

නමුත් ඒ bank transfer එකට පස්සේ, අදාළ පුද්ගලයා එම මුදල පිළිගෙන ආපසු ගෙවන බව කියන WhatsApp messages තිබුණොත්, සම්පූර්ණ තත්ත්වය වෙනස් වෙන්න පුළුවන්.

ඒ නිසා transaction එකට සම්බන්ධ හැමදේම සුරක්ෂිත කරගන්න: agreements, receipts, bank records, invoices, messages, emails, letters, cheques සහ වෙනත් අදාළ documents.

2. ලිඛිත agreement එකක් නැත්නම්?

මෙය විශේෂයෙන්ම ඥාතීන්, මිතුරන් සහ business associates අතර ණය වලදී සාමාන්‍ය දෙයක්.

නිතර මෙහෙම අහන්න ලැබෙනවා:

“අපි හොඳටම යාළුවෝ. Agreement එකක් sign කරන්න කියලා මම කොහොමද කියන්නේ?”

Formal written agreement එකක් නැති වුණා කියලා අනිවාර්යයෙන්ම claim එකක් නැහැ කියලා අදහස් වෙන්නේ නැහැ.

වෙනත් සාක්ෂි සහ transaction එක වටා තිබුණු තත්ත්වයන් වැදගත් වෙන්න පුළුවන්.

නමුත් සමහර transactions සඳහා නීතියෙන් විශේෂ formalities අවශ්‍ය වෙනවා.

විශේෂයෙන් immovable property සම්බන්ධ transactions ඉතා සැලකිල්ලෙන් බලන්න ඕන.

Land එකකට අදාළ rights හෝ interests ගැන agreements, සහ සමහර leases, සාමාන්‍ය personal loan එකක් වගේ සලකන්න බැහැ.

3. “එයාගේ cheque එක මගේ ළඟ තියෙනවා.”

Cheque එකක් වැදගත් වෙන්න පුළුවන්.

නමුත් මේ ප්‍රකාශයෙන් සාමාන්‍යයෙන් තවත් ප්‍රශ්න කිහිපයක් මතුවෙනවා.

Cheque එක දුන්නේ කවදාද?

Date එකක් තියෙනවද?

Amount එක දැනටමත් ලියලා තියෙනවද?

ඒ cheque එක existing debt එකක් ගෙවීමට දුන්නද, නැත්නම් security එකක් විදිහට දුන්නද?

ඒක present කරන්න පුළුවන් වෙලාව ගැන යම් එකඟතාවයක් තිබුණද?

සමහර සේවාදායකයො sign කරපු නමුත් වෙනත් විස්තර නොලියපු blank cheques අරගෙන එනවා.

තවත් සමහරු cheque එකක් අවුරුද්දක් හෝ දෙකක් තියාගෙන ඉඳලා තියෙනවා.

Old cheque එකක්, blank cheque එකක් හෝ incomplete cheque එකක් තිබුණා කියලා, ඔබට කැමති වෙලාවක ඒක පුරවලා හෝ present කරන්න පුළුවන් කියලා හිතන්න එපා.

Cheque එක නිකුත් කළේ මොන circumstances යටතේද සහ ඒකට පදනම් වූ transaction එක මොකක්ද කියන එක මුලින්ම සැලකිල්ලෙන් බලන්න ඕන.

4. වහාම court යන්න ඕනද?

අනිවාර්යයෙන්ම නැහැ.

ණය ඇත්ත එකක් නම් සහ අනෙක් පුද්ගලයාට ගෙවීමේ හැකියාව තිබෙනවා නම්, සමහර වෙලාවට වඩා ඉක්මන් සහ අඩු වියදම් විසඳුමක් තිබෙන්න පුළුවන්.

Direct demand එකක්, negotiation එකක් හෝ හොඳින් සකස් කළ settlement එකක් ප්‍රමාණවත් වෙන්න පුළුවන්.

විශේෂයෙන්ම ongoing business relationship එකක් හෝ පාර්ශ්වයන් අවසන් කර ගැනීමට අකමැති family හෝ personal relationship එකක් තිබෙන අවස්ථාවල මේ ගැන සලකා බැලීම වැදගත්.

සාමාන්‍යයෙන් අරමුණ විය යුත්තේ මුදල් අයකරගැනීමයි.

නඩු කටයුතු ආරම්භ කිරීම පරම අරමුණ නොවෙයි.

5. Letter of Demand එකක් යවන්න ඕනද?

Legal proceedings ආරම්භ කරන්න කලින් Letter of Demand එකක් වැදගත් පියවරක් වෙන්න පුළුවන්.

එහි claim කරන මුදල, claim එකට පදනම සහ නියමිත කාලයක් ඇතුළත debtor කළ යුතු දේ පැහැදිලිව සඳහන් කරන්න පුළුවන්.

සමහර වෙලාවට නිසි demand එකක් යැවීමෙන්, දිගටම informal ලෙස පැවති dispute එකක් අවසානයේ debtor මුදල් ගෙවීමට හෝ negotiation එකකට එන්න හේතු වෙන්න පුළුවන්.

නමුත් Letter of Demand එකක් යැවීම හෝ ලැබීම සුළු දෙයක් ලෙස සලකන්න හොඳ නැහැ.

භාවිතා කරන wording එක සහ ලබා දෙන response එක පසුව වැදගත් වෙන්න පුළුවන්.

6. Debtor instalments වලින් ගෙවන්න ඉල්ලුවොත්?

සාධාරණ settlement එකකට එකඟ වීමේ කිසිම වැරැද්දක් නැහැ.

උදාහරණයක් ලෙස, කෙනෙක් ඔබට රු. 500,000ක් ඇත්තටම ගෙවන්න තියෙනවා, නමුත් දැනට මුළු මුදලම ගෙවන්න බැහැ කියලා හිතමු.

එවැනි අවස්ථාවක එකඟ වූ instalments වලින් ගෙවීම, දිගු dispute එකක් වහාම ආරම්භ කරනවාට වඩා ප්‍රායෝගික වෙන්න පුළුවන්.

නමුත්:

“ලබන මාසේ අනිවාර්යයෙන්ම ගෙවන්නම්.”

වගේ පොරොන්දු නැවත නැවතත් අසීමිත කාලයක් දිගටම යන්න දෙන්න හොඳ නැහැ.

Settlement එකක් ඇති කරගන්නවා නම්, එකඟ වූ දේ පැහැදිලිව ලිඛිතව record කරගැනීම සාමාන්‍යයෙන් වඩා ආරක්ෂිතයි.

එයට acknowledge කරන මුදල, instalments සහ payment dates වැනි කරුණු ඇතුළත් කරන්න පුළුවන්.

7. තවමත් මුදල් ගෙවීම ප්‍රතික්ෂේප කරනවා නම්?

යම් අවස්ථාවක litigation අවශ්‍ය වෙන්න පුළුවන්.

Claim එකේ ස්වභාවය සහ අදාළ circumstances අනුව, ලැබිය යුතු මුදල අයකරගැනීම සඳහා නඩුවක් පවරන්න හැකියාව තිබෙන්න පුළුවන්.

නමුත් නඩුවක් file කිරීම කියන්නේ court එකට:

“මේ කෙනා මට මුදල් ගෙවන්න තියෙනවා.”

කියන එක විතරක් නොවෙයි.

Claim එක නිසි ලෙස ඉදිරිපත් කරන්න ඕන.

ඒක dispute කළොත්, සාක්ෂි මගින් support කරන්නත් ඕන.

අනෙක් පාර්ශ්වයටත් තමන්ගේ defence එක ඉදිරිපත් කරන්න අවස්ථාව ලැබෙනවා.

ඒ නිසා මේ article එක මුලදී කතා කළ සාක්ෂි ඉතා වැදගත් වෙනවා.

8. නඩුව ජයගැනීම සහ මුදල් අයකරගැනීම හැම වෙලාවෙම එකම දේ නොවෙයි

මේක සමහර අය නඩු කටයුතු අවසන් වුණාට පස්සේ තමයි තේරුම් ගන්නේ.

ඔබට වාසිදායක judgment එකක් ලැබීමෙන් ඔබගේ නීතිමය අයිතිය තහවුරු වෙනවා.

නමුත් debtor තවමත් ඒ judgment එකට අනුව ක්‍රියා නොකරනවා නම්, එය enforce කිරීමට තවත් නීතිමය procedures අවශ්‍ය වෙන්න පුළුවන්.

ඒ නිසා litigation එකකට විශාල කාලයක් සහ මුදලක් වැය කරන්න කලින්, ප්‍රායෝගිකව මුදල් අයකරගැනීමේ හැකියාව ගැනත් හිතන්න වටිනවා.

9. “එයාට කොහොමත් සල්ලි නැහැ.”

මේක වැදගත් ප්‍රායෝගික වෙනසක් මතු කරනවා.

Valid legal claim එකක් තිබීම සහ මුදල් සාර්ථකව අයකරගැනීම හැම වෙලාවෙම එකම ප්‍රශ්නය නොවෙයි.

Debtor ට සැලකිය යුතු income එකක් හෝ assets නැත්නම්, දිගු litigation එකක් කරගෙන යාමේ commercial value එක සැලකිල්ලෙන් බලන්න වෙන්න පුළුවන්.

ඒ කියන්නේ debtor කෙනෙකුට:

“මට සල්ලි නැහැ.”

කියලා legitimate obligation එකකින් සරලව බේරෙන්න පුළුවන් කියන එක නොවෙයි.

එයින් අදහස් වෙන්නේ legal strategy එක තීරණය කිරීමේදී දෙකම බලන්න ඕන කියන එකයි:

ඔබට නඩුව ජයගන්න පුළුවන්ද?

සහ

ප්‍රායෝගිකව ඔබට කොපමණ මුදලක් අයකරගන්න පුළුවන්ද?

10. අසීමිත කාලයක් බලාගෙන ඉන්න එපා

Debtor දිගටම ගෙවන බව පොරොන්දු වෙන නිසා අවුරුදු ගණනක් බලාගෙන ඉන්න එකත් සාමාන්‍ය වැරැද්දක්.

ශ්‍රී ලංකාවේ නීතිය යටතේ විවිධ claims සඳහා කාලසීමා තිබෙනවා.

Debt එකේ ස්වභාවය සහ legal basis එක අනුව ඒ කාලසීමා වෙනස් වෙන්න පුළුවන්.

ඒ නිසා කෙනෙක් ඇත්තටම ඔබට මුදල් ගෙවන්න තියෙනවා කියන එක නිසාම, අනාගතයේ ඕනෑම වෙලාවක නඩු කටයුතු ආරම්භ කරන්න පුළුවන් කියලා හිතන්න එපා.

ණය දිගු කාලයක් ගෙවලා නැත්නම්, තවදුරටත් ප්‍රමාද කරන්න කලින් සුදුසු උපදෙස් ලබාගන්න.

මොකක්ද කරන්න ඕන කියලා තීරණය කරන්න කලින් මේ ප්‍රශ්න පහ අහන්න

1. ඇත්තටම ලැබිය යුතු මුදල කීයද?
2. Debt එක ඔප්පු කරන්න මගේ ළඟ තිබෙන සාක්ෂි මොනවාද?
3. අනෙක් පුද්ගලයා debt එක පිළිගන්නවාද, නැත්නම් dispute කරනවාද?
4. Negotiated settlement එකක් ප්‍රායෝගිකව ඇති කරගන්න පුළුවන්ද?
5. Legal proceedings අවශ්‍ය වුණොත්, අවසානයේ මුදල් ප්‍රායෝගිකව අයකරගැනීමේ හැකියාව තියෙනවද?

සුදුසු ප්‍රතිචාරය simple demand එකක් වෙන්න පුළුවන්.

Negotiated repayment arrangement එකක් වෙන්න පුළුවන්.

Mediation එකක්, Letter of Demand එකක් හෝ legal proceedings වෙන්නත් පුළුවන්.

හැම debt එකකටම ගැළපෙන එකම විසඳුමක් නැහැ.

වඩා හොඳ ප්‍රශ්නය බොහෝ වෙලාවට “මට නඩු දාන්න පුළුවන්ද?” කියන එක විතරක් නොවෙයි. “මේ particular debt එක අයකරගන්න වඩාත් ඵලදායී ක්‍රමය මොකක්ද?” කියන එකයි.

← Back to Legal Guides