සිවිල් නඩුවක් ගොනු කළාට පස්සේ ඊළඟට වෙන්නේ උසාවියට ගිහින්, විනිසුරුවරයාට සිද්ධිය කියලා, ලේඛන ටික ඉදිරිපත් කරලා තීන්දුවක් බලාගෙන ඉන්න එක කියලා සමහරු හිතනවා.
නමුත් ඇත්තටම සිවිල් නඩුවක්, නඩු විභාගය ආරම්භ වීමට පෙර පියවර කිහිපයක් හරහා යනවා.
මේ මුල් පියවර නිකම්ම තාක්ෂණික කටයුතු නොවෙයි. ඒවා මඟින් නඩුව ඇත්තටම මොන ගැනද, එක් එක් පාර්ශ්වය කියන්නේ මොකක්ද, ඇත්තටම විවාදයට ලක්වෙන්නේ මොන කරුණුද, අවසානයේ අධිකරණය තීරණය කළ යුත්තේ මොනවාද කියලා පැහැදිලි වෙනවා.
ඉතා සරලව කියනවා නම්, ක්‍රියාවලිය මෙහෙම පේන්න පුළුවන්:
පැමිණිල්ල (Plaint) → සිතාසි (Summons) → උත්තරය (Answer) → පිළිගැනීම් හා තීරණය කළ යුතු කරුණු (Issues) → නඩු විභාගය හා සාක්ෂි → දේශන / කරුණු දැක්වීම් → තීන්දුව → අවශ්‍ය නම් තීන්දුව ක්‍රියාත්මක කිරීම හෝ අභියාචනය
සෑම නඩුවක්ම හරියටම එකම ආකාරයට ඉදිරියට යන්නේ නැහැ. ප්‍රධාන නඩු විභාගය ආරම්භ වීමට පෙර අතුරු ඉල්ලීම්, මූලික විරෝධතා හෝ වෙනත් ක්‍රියාපටිපාටි පියවර තිබිය හැකියි.
නමුත් මේ සාමාන්‍ය ව්‍යුහය තේරුම් ගැනීමෙන් සිවිල් නඩු ක්‍රියාවලිය බොහෝ දුරට පැහැදිලි වෙනවා.
1. නඩුව ආරම්භ වෙන්නේ පැමිණිල්ලෙන්
සාමාන්‍යයෙන් සිවිල් නඩුවක් ආරම්භ වෙන්නේ පැමිණිල්ලක් (Plaint) ගොනු කිරීමෙන්.
පැමිණිල්ලෙන්, පැමිණිලිකරුගේ නඩුව අධිකරණය ඉදිරියට තබනවා.
සරලව කියනවා නම්, ඒ මඟින් අධිකරණයට කියන්නේ:
- නඩුවේ පාර්ශ්වයන් කවුද;
- පැමිණිලිකරු විශ්වාස කරන වැදගත් කරුණු මොනවාද;
- නීතිමය ගැටලුව ඇතිවුණේ කොහොමද; සහ
- අධිකරණයෙන් ඉල්ලන්නේ මොන සහනයද.
උදාහරණයක් විදිහට කෙනෙක් නීතිඥයෙක් ළඟට ඇවිත් මෙහෙම කියන්න පුළුවන්:
“මගේ අයියා තාත්තාගේ දේපළෙන් මට වංචා කළා.”
ඒ කෙනාට ගැටලුව දැනෙන්නේ ඇත්තටම එහෙම වෙන්න පුළුවන්.
නමුත් නඩුවක් ඒ ප්‍රකාශය මත පමණක් ඉදිරියට ගෙන යන්න බැහැ.
නීතිඥයාට නීතිමය වශයෙන් වැදගත් කරුණු හඳුනාගන්න වෙනවා.
දේපළේ අයිතිය කාටද?
තියෙන ඔප්පු මොනවාද?
විත්තිකරු කළේ මොකක්ද?
පැමිණිලිකරු කියන නීතිමය අයිතිය මොකක්ද?
ඒ වගේම ඉතා වැදගත් ප්‍රශ්නයක්:
පැමිණිලිකරු අධිකරණයෙන් හරියටම ඉල්ලන්නේ මොකක්ද?
මෙතැනින් සිවිල් නඩුවක වැදගත් වෙනසක් පේන්න පටන් ගන්නවා.
සේවාදායකයාට දැනෙන ගැටලුවත්, අවසානයේ අධිකරණය ඉදිරියේ තීරණය කළ යුතු නඩුවත් හැම වෙලාවෙම එකම දෙයක් නොවෙයි.
2. විත්තිකරුට සිතාසි යවා ප්‍රතිචාර දැක්වීමට අවස්ථාව දෙනවා
නඩුව නිසි පරිදි ගොනු කරලා, අවශ්‍ය ක්‍රියාපටිපාටි සම්පූර්ණ වුණාට පස්සේ, විත්තිකරුට සිතාසි නිකුත් කළ හැකියි.
සිතාසි ලැබුණා කියන්නේ:
“අධිකරණය දැනටමත් මම වැරදියි කියලා තීරණය කරලා.”
කියන එක නොවෙයි.
ඒ කියන්නේ ඔබට විරුද්ධව නඩුවක් ගොනු කරලා තියෙනවා, නීතිමය ක්‍රියාවලිය ආරම්භ වෙලා තියෙනවා කියන එකයි.
ඉන් පස්සේ විත්තිකරුට තමන්ගේ ස්ථාවරය අධිකරණයට ඉදිරිපත් කරන්න අවස්ථාව ලැබෙනවා.
සාමාන්‍යයෙන් ඒක උත්තරය (Answer) මඟින් කරනවා.
විත්තිකරුට:
- පැමිණිල්ලේ චෝදනා ප්‍රතික්ෂේප කරන්න;
- සමහර කරුණු පිළිගෙන අනෙක් කරුණු ප්‍රතික්ෂේප කරන්න;
- වෙනත් සිද්ධි විස්තරයක් ඉදිරිපත් කරන්න; හෝ
- නීතිමය විරෝධතා ඉදිරිපත් කරන්න
පුළුවන්.
මෙතැනදී අධිකරණය ඉදිරියේ ඇත්තටම ඇති නීතිමය ගැටලුව වැඩි වැඩියෙන් පැහැදිලි වෙන්න පටන් ගන්නවා.
3. පැමිණිල්ල සහ උත්තරය කියන්නේ සාක්ෂි නොවෙයි
මේක නඩුකරුවන් බොහෝ වෙලාවට වැරදියට තේරුම් ගන්න කරුණක්.
සේවාදායකයෙක් මෙහෙම කියන්න පුළුවන්:
“අපි හැම දෙයක්ම පැමිණිල්ලේ ලියලා තියෙනවනේ.”
හෝ:
“එයා උත්තරයේ ලියලා තියෙන්නේ බොරු. උසාවිය ඒක ලියන්න ඉඩ දෙන්නේ කොහොමද?”
පැමිණිල්ලත් උත්තරයත් ඉතා වැදගත්.
ඒවා මඟින් එක් එක් පාර්ශ්වය අධිකරණයට ඉදිරිපත් කරන නඩුව මොකක්ද කියලා පැහැදිලි කරනවා.
නමුත් Pleading එකක යම් දෙයක් ලියලා තිබීම සහ විවාදිත කරුණක් නඩු විභාගයේදී සාක්ෂි මඟින් ඔප්පු කිරීම එකම දෙයක් නොවෙයි.
සරලව කියනවා නම්:
Pleadings මඟින් එක් එක් පාර්ශ්වය කියන නඩුව මොකක්ද කියලා අධිකරණයට කියනවා. සාක්ෂි මඟින් විවාදයට ලක්වෙන කරුණු ඔප්පු කරන්න උත්සාහ කරනවා.
එක් පාර්ශ්වයක් පිළිගත් කරුණු, තවදුරටත් ඒ ආකාරයෙන්ම ඔප්පු කරන්න අවශ්‍ය නොවිය හැකියි.
ඒ නිසා නඩු විභාගය ආරම්භ වීමට පෙර pleadings ඉතා වැදගත්.
ඒවා මඟින් ඇත්තටම ඔප්පු කළ යුතු කරුණු මොනවාද කියලා හඳුනාගන්න පුළුවන්.
4. “නඩු විභාගය පටන් ගන්නේ නැතුව මේ මුල් පියවරවලට මෙච්චර කාලය යන්නේ ඇයි?”
මේක ඉතා සාමාන්‍ය ප්‍රශ්නයක්.
සේවාදායකයන් සමහර වෙලාවට මෙහෙම අහනවා:
“Trial එක පටන් ගන්න බැරි ඇයි?”
“ගැටලුව මොකක්ද කියලා හැමෝම දන්නවනේ.”
“සාක්ෂිකරුවන් කැඳවන්න කලින් මෙච්චර පියවර මොකටද?”
ඒ නොඉවසීම තේරුම් ගන්න පුළුවන්.
සිවිල් නඩුවල ප්‍රායෝගික ප්‍රමාද තිබිය හැකියි. හැබැයි හැම ප්‍රමාදයක්ම, නීතියෙන් අවශ්‍ය කරන මුල් ක්‍රියාපටිපාටි පියවරවල අරමුණ සමඟ ගලපන්න බැහැ.
නඩු විභාගයට පෙර කරන පියවරවලට නීතිමය වැදගත්කමක් තියෙනවා.
සාක්ෂි ඉදිරිපත් කිරීමට පෙර:
- මොන කරුණු පිළිගෙන තියෙනවද;
- මොන කරුණු ප්‍රතික්ෂේප කරනවද;
- මොන කරුණු ඇත්තටම ඔප්පු කළ යුතුද;
- මොන නීතිමය ප්‍රශ්න තියෙනවද; සහ
- අධිකරණය අවසානයේ මොන දේවල් තීරණය කළ යුතුද
කියලා පැහැදිලි වෙන්න ඕන.
මේ පියවරවලින් නඩු විභාගයට සීමාවන් ලබා දෙනවා.
එහෙම නොවුණොත් එක් එක් පාර්ශ්වයට අවුරුදු ගණනක ඉතිහාසය කියන්න, ලේඛන ගොඩක් ගෙන එන්න, තමන්ට සිදු වූ හැම අසාධාරණයක්ම කියන්න පුළුවන්.
සිවිල් නඩු විභාගයක අරමුණ ඒක නොවෙයි.
5. Issues මඟින් අධිකරණය තීරණය කළ යුතු ප්‍රශ්න හඳුනාගන්නවා
නඩුවක ඉතා වැදගත් අදියරක් තමයි Issues, එනම් අධිකරණය විසින් තීරණය කළ යුතු විවාදිත ප්‍රශ්න හඳුනාගැනීම.
සරලව කියනවා නම්, Issue එකක් කියන්නේ නඩුව තීරණය කිරීම සඳහා පිළිතුරු දිය යුතු විවාදිත ප්‍රශ්නයක්.
උදාහරණයක් විදිහට ඉඩම් නඩුවක පැමිණිලිකරු කියනවා:
“මේ ඉඩම මගේ.”
විත්තිකරු කියනවා:
“නැහැ. මට මේ ඉඩමට අයිතියක් තියෙනවා.”
මේ ප්‍රකාශ දෙක පිටිපස්සේ වෙන වෙනම ප්‍රශ්න ගණනාවක් තිබිය හැකියි.
පැමිණිලිකරු කියන අයිතිය ඇත්තටම තියෙනවද?
විත්තිකරු තම ස්ථාවරය ගෙන එන්නේ මොන නීතිමය පදනමකින්ද?
අවශ්‍ය කරුණු ඔප්පු වෙලා තියෙනවද?
පැමිණිලිකරු ඉල්ලන සහනය ලැබීමට නීතිමය අයිතිය තියෙනවද?
Issues මඟින් විශාල මානූශීය ගැටලුවක්, අධිකරණයට තීරණය කළ හැකි නිශ්චිත ප්‍රශ්නවලට සීමා කරනවා.
ඒ නිසා පාර්ශ්වයන් අවුරුදු ගණනක් තිස්සේ සටන් කරපු ගැටලුවට වඩා, උසාවියේ තියෙන නඩුව සමහර වෙලාවට බොහෝ සීමිත එකක් වගේ පේන්න පුළුවන්.
6. පාර්ශ්වයන් අතර ඇති ගැටලුවත්, අධිකරණයේ තියෙන නඩුවත් හැම වෙලාවෙම එකම දෙයක් නොවෙයි
මේක විශේෂයෙන්ම පවුල්, ඉඩම් සහ දිගුකාලීන පෞද්ගලික ගැටලු වලදී වැදගත්.
සේවාදායකයාගේ සැබෑ වේදනාව මෙහෙම වෙන්න පුළුවන්:
“මම එයා වෙනුවෙන් කරපු හැම දෙයක්ම අමතක කරලා එයා මාව පාවා දුන්නා.”
“අපේ දෙමාපියන් හැම වෙලාවෙම මගේ සහෝදරියට වැඩිපුර දුන්නා.”
“එයා හැමෝම ඉස්සරහා මට අපහාස කළා.”
“අවුරුදු ගණනක් තිස්සේ මාව මේ දේපළෙන් එළවන්න උත්සාහ කරනවා.”
මේ අත්දැකීම් සැබෑ වෙන්න පුළුවන්.
ගැටලුව මෙතරම් තද වීමට හේතුවත් ඒවා වෙන්න පුළුවන්.
නමුත් අධිකරණයට තීරණය කළ හැක්කේ, නීතිමය වශයෙන් නිසි පරිදි අධිකරණය ඉදිරියට ගෙන ආ ප්‍රශ්න පමණයි.
සිවිල් නඩුවක් කියන්නේ පාර්ශ්වයන් අතර සිදු වූ හැම දෙයක්ම විමර්ශනය කරන ක්‍රියාවලියක් නොවෙයි.
මේක පාර්ශ්වයන්ට පිළිගන්න අමාරු වෙන්න පුළුවන්.
මොකද ඔවුන්ට තමන්ගේ සම්පූර්ණ ඉතිහාසය අධිකරණය අහන්න ඕන කියලා දැනෙන්න පුළුවන්.
නමුත් නඩුව ගෙන යන නීතිඥයන් ලෙස අපි නැවත නැවතත් මේ ප්‍රශ්නයට යන්න වෙනවා:
මේ නඩුවට නීතිමය වශයෙන් ඇත්තටම වැදගත් කරුණු සහ අයිතිවාසිකම් මොනවාද?
7. ඊට පස්සේ නඩු විභාගය ආරම්භ වෙනවා
නඩුව trial අදියරට පැමිණියාම, තීරණය කළ යුතු කරුණු පිළිබඳ සාක්ෂි ඉදිරිපත් කරනවා.
සාක්ෂිකරුවන් සාක්ෂි දෙන්න පුළුවන්.
විරුද්ධ පාර්ශ්වයට සාක්ෂිය හරස් ප්‍රශ්න කිරීම (Cross-examination) මඟින් පරීක්ෂා කරන්න අවස්ථාව ලැබෙනවා.
නඩුව අනුව ලේඛන සහ වෙනත් ද්‍රව්‍යත් වැදගත් වෙන්න පුළුවන්.
ඊට පස්සේ අනෙක් පාර්ශ්වයටත් තමන්ගේ සාක්ෂි ඉදිරිපත් කරන්න පුළුවන්.
මෙතැනදී නඩුකරුවන්ට වෙනත් ආකාරයක බියක් හෝ නොඉවසීමක් ඇති වෙන්න පුළුවන්.
විරුද්ධ පාර්ශ්වයේ සාක්ෂිකරුවෙක්, සේවාදායකයාට සම්පූර්ණයෙන්ම බොරු කියලා පේන දෙයක් විශ්වාසයෙන් කියන්න පුළුවන්.
එක් ලේඛනයක් මුලින්ම බැලූ විට තමන්ට අවාසිදායක වගේ පේන්න පුළුවන්.
තමන්ගේ සාක්ෂිකරුවෙක් වැදගත් දිනයක් අමතක කරන්න පුළුවන්.
හරස් ප්‍රශ්න කිරීමේදී එක් පිළිතුරක් ඉතා හොඳ හෝ ඉතා නරක වගේ පේන්න පුළුවන්.
නමුත් සිවිල් නඩුවක් එක් වාක්‍යයකින් තීරණය වෙන්නේ නැහැ.
8. සාක්ෂි සමස්ථයක් වශයෙන් බලන්නේ — එක් වාක්‍යයක් විතරක් අල්ලාගෙන නඩුව තීරණය කරන්නේ නැහැ
විරුද්ධ පාර්ශ්වය තමන්ට බොරු කියලා පේන සාක්ෂියක් දුන්නාම සේවාදායකයන් බොහෝ වෙලාවට බය වෙනවා.
ඔවුන්ට මෙහෙම හිතෙන්න පුළුවන්:
“එයා දිවුරුම් දීලා ඒක කිව්වා. දැන් විනිසුරුවරයා ඒක විශ්වාස කරයි.”
නමුත් සාක්ෂිකරුවෙක් උසාවියේදී යම් දෙයක් කිව්වා කියලා ඒක ස්වයංක්‍රීයව අවසාන සහ තීරණාත්මක සාක්ෂියක් වෙන්නේ නැහැ.
ඒ සාක්ෂිය හරස් ප්‍රශ්න කිරීමෙන් පරීක්ෂා කළ හැකියි.
ලේඛන සමඟ සසඳලා බලන්න පුළුවන්.
පෙර ප්‍රකාශ සමඟ විරුද්ධතාවයන් තිබිය හැකියි.
වෙනත් සාක්ෂිකරුවන් වෙනත් සාක්ෂි ලබා දිය හැකියි.
සිද්ධියේ වටපිටාව අනුව, කතාවේ සමහර කොටස් වැඩිපුර හෝ අඩුවෙන් විශ්වාසදායක වගේ පේන්න පුළුවන්.
ඒ වගේම, එක අවාසිදායක පිළිතුරක් නිසා සම්පූර්ණ නඩුවක් අවසන් වෙනවා කියලා හිතන්නත් බැහැ.
අධිකරණය අවසානයේ, නඩුවේ Issues වලට අදාළ සාක්ෂි සමස්ථයක් වශයෙන් සලකා බලනවා.
ඒ නිසා නඩුව මෙහෙම බැලිය යුතු නැහැ:
“එයාලගේ සාක්ෂිකරුවා ඒ ප්‍රශ්නයට හොඳට උත්තර දුන්නා. ඒ නිසා අපි පරදිනවා.”
හෝ:
“අපේ සාක්ෂිකරුවා එක දෙයක් අමතක කළා. දැන් නඩුව ඉවරයි.”
නඩුව සම්පූර්ණ සාක්ෂිමය පසුබිම තුළ බලන්න ඕන.
අදාළ ලිපි — ළඟදීම:
The Other Side Lied in Court – Does That Mean the Judge Will Believe Them?
One Sentence in Court Does Not Decide the Case – How Evidence Is Assessed as a Whole
9. ඔබ ළඟ තියෙන හැම ලේඛනයක්ම ඔබේ නඩුව ස්වයංක්‍රීයව ඔප්පු කරන්නේ නැහැ
තවත් සාමාන්‍ය වැරදි අවබෝධයක් තමයි:
“මට හැම document එකම තියෙනවා. එහෙනම් මම දිනනවනේ.”
අනිවාර්යයෙන්ම නැහැ.
සේවාදායකයෙක් ළඟ:
- විදුලි බිල්;
- බැංකු වාර්තා;
- ඡායාරූප;
- පණිවිඩ;
- රිසිට්පත්;
- පැරණි ඔප්පු;
- බදු ලේඛන; හෝ
- අතින් ලියපු සටහන්
තිබිය හැකියි.
ඒවා වැදගත් වෙන්න පුළුවන්.
නමුත් සැබෑ ප්‍රශ්නය:
“අපි ළඟ document එකක් තියෙනවද?”
කියන එක නොවෙයි.
සැබෑ ප්‍රශ්නය:
“මේ particular document එකෙන් ඇත්තටම ඔප්පු කරන්න උදව් වෙන්නේ මොන කරුණද?”
බැංකු ගනුදෙනුවක් මඟින් මුදල් මාරු වුණා කියලා පෙන්වන්න පුළුවන්. නමුත් ඒ මුදල් දුන්නේ මොන හේතුවකටද කියලා ඒකෙන්ම ඔප්පු වෙන්නේ නැහැ.
ඔබේ නමින් තියෙන විදුලි බිලක්, ඔබ එම ස්ථානය භාවිතා කළ බව පෙන්වන්න උදව් වෙන්න පුළුවන්. නමුත් ඒකෙන්ම ඉඩමේ අයිතිය ඔප්පු වෙන්නේ නැහැ.
ඡායාරූපයක් යම් අවස්ථාවක තිබුණු තත්ත්වයක් පෙන්වන්න පුළුවන්. නමුත් ඒකට සම්බන්ධ සියලුම චෝදනා ඒකෙන්ම ඔප්පු වෙන්නේ නැහැ.
ලේඛනවල වටිනාකම බලන්න ඕන, නඩුවේ ඇත්තටම තීරණය කළ යුතු Issues සමඟ සම්බන්ධ කරලා.
10. සාක්ෂි අවසන් වුණාට පස්සේ කරුණු දැක්වීම් හෝ දේශන තිබිය හැකියි
සාක්ෂි ඉදිරිපත් කිරීම අවසන් වුණාට පස්සේ, ඉදිරිපත් වී ඇති සාක්ෂි සහ අදාළ නීතිය අනුව නඩුව කොහොම තීරණය කළ යුතුද කියලා නීතිඥයන් අධිකරණයට කරුණු දැක්විය හැකියි.
නඩුව සහ අධිකරණයේ නියෝග අනුව, මේ කරුණු දැක්වීම් වාචිකව, ලිඛිතව හෝ දෙකම විය හැකියි.
මේ අදියර අලුත් සාක්ෂිමය කතාවක් ඉදිරිපත් කරන අවස්ථාවක් නොවෙයි.
අධිකරණය ඉදිරියේ දැනටමත් තිබෙන සාක්ෂි සහ අදාළ නීතිය තම පාර්ශ්වයේ ස්ථාවරයට සහාය දක්වන්නේ කොහොමද කියලා පැහැදිලි කිරීමයි අරමුණ.
ඊට පස්සේ අධිකරණය නඩුව සලකා තීන්දුව ලබා දෙනවා.
11. තීන්දුව ලැබුණා කියලා සම්පූර්ණ ගැටලුව එතැනින්ම අවසන් වෙන්නේ නැහැ
තීන්දුවෙන් අධිකරණය ඉදිරියේ තිබුණු Issues තීරණය කරලා, පැමිණිලිකරු ඉල්ලපු සහනය ලබා දිය යුතුද නැද්ද කියලා තීරණය කරනවා.
නමුත් ඔබට හිතකර තීන්දුවක් ලැබුණත්, ඔබ බලාපොරොත්තු වන ප්‍රායෝගික ප්‍රතිඵලය ඒ මොහොතේම ලැබෙනවා කියලා කියන්න බැහැ.
උදාහරණයක් විදිහට, මුදලක් ගෙවන්න නියෝග කරන තීන්දුවක් ලැබුණා කියලා, ඊළඟ දවසේම එම මුදල ඔබට ලැබෙනවා කියලා අර්ථයක් නැහැ.
සමහර අවස්ථාවල තීන්දුව ක්‍රියාත්මක කිරීම සඳහා තවත් නීතිමය පියවර අවශ්‍ය වෙන්න පුළුවන්.
ඒ වගේම, තීන්දුව ගැන සෑහීමකට පත් නොවන පාර්ශ්වයකට, අදාළ නීතිය සහ ක්‍රියාපටිපාටිය අනුව, ඉහළ අධිකරණයකට එය අභියෝග කිරීමට හැකියාව තිබිය හැකියි.
ඒවා තමන්ගේම ක්‍රියාපටිපාටි තියෙන වෙනම අදියරයන්.
අදාළ ලිපිය — ළඟදීම: I Won My Money Case. How Do I Actually Recover the Money?
සිවිල් නඩුවකට මානූශීය ගැටලුවේ හැම කොටසක්ම විසඳන්න බැහැ
නඩුකරණයේ පිළිගන්න අමාරුම සත්‍යයක් තමයි, අධිකරණ නඩුවකට පාර්ශ්වයන් අතර ඇති සම්පූර්ණ මානසික සහ පෞද්ගලික ගැටලුව විසඳන්න හැම වෙලාවෙම බැහැ කියන එක.
අධිකරණයට ඉඩමේ අයිතිය කාටද කියලා තීරණය කරන්න පුළුවන්.
මුදලක් ගෙවිය යුතුද කියලා තීරණය කරන්න පුළුවන්.
යම් නීතිමය සහනයක් ලබා දිය යුතුද කියලා තීරණය කරන්න පුළුවන්.
නමුත් තීන්දුවකට:
- කැඩුණු සහෝදර සම්බන්ධතාවයක්;
- අවුරුදු ගණනක අමනාපයක්;
- පවුල තුළ ඇති වූ අපහාසයක්;
- පාවා දීමේ හැඟීමක්; හෝ
- දිගුකාලීන නඩුවක මානසික බර
අනිවාර්යයෙන්ම සුව කරන්න බැහැ.
නීතිඥයන් ලෙස අපට නීතිමය නඩුව ඉදිරිපත් කරලා තර්ක කරන්න පුළුවන්.
නමුත් මානූශීය ගැටලුවක සමහර කොටස් විසඳන්න නඩුකරණය නිර්මාණය කරලා නැහැ.
ඒ නිසාම සුදුසු ගැටලු වලදී සාකච්ඡා, සමථය හෝ මැදිහත්වීම (mediation) ගැන සලකා බැලීම වටිනා දෙයක් වෙන්න පුළුවන්.
එහෙනම් සිවිල් නඩුවක් ගොනු කළාට පස්සේ ඇත්තටම මොකද වෙන්නේ?
සිවිල් නඩුවක් කියන්නේ:
නඩුව ගොනු කරනවා → කතාව කියනවා → විනිසුරුවරයා තීරණය කරනවා
කියන තරම් සරල ක්‍රියාවලියක් නොවෙයි.
එය ව්‍යුහගත ක්‍රියාවලියක්.
Pleadings මඟින් එක් එක් පාර්ශ්වයේ නඩුව මොකක්ද කියලා හඳුනාගන්නවා.
විවාදිත කරුණු සීමා කරනවා.
Issues මඟින් අධිකරණය තීරණය කළ යුතු ප්‍රශ්න හඳුනාගන්නවා.
ඊට පස්සේ ඒ Issues වලට අදාළ සාක්ෂි ඉදිරිපත් කරලා පරීක්ෂා කරනවා.
නීතිඥයන් අදාළ කරුණු සහ නීතිය පිළිබඳ දේශන හෝ කරුණු දැක්වීම් කරනවා.
අධිකරණය සාක්ෂි සහ නීතිය සලකා තීන්දුව ලබා දෙනවා.
මේ ක්‍රියාවලිය තේරුම් ගැනීමෙන් නඩුකරණය ගැන ඇති අවුල සහ බිය අඩු කරගන්න පුළුවන්.
ඒකටත් වඩා වැදගත් දෙයක් තේරුම් ගන්න පුළුවන්:
සිවිල් නඩු විභාගයක අරමුණ අනෙක් පාර්ශ්වය “නරක මනුස්සයෙක්” කියලා ඔප්පු කිරීම නොවෙයි. අධිකරණය ඉදිරියේ ඇති විශේෂ නඩුවට අදාළ කරුණු සහ නීතිමය අයිතිවාසිකම් තහවුරු කිරීමයි.
සාමාන්‍ය තොරතුරු පමණි. මෙම ලිපිය සාමාන්‍ය නීතිමය තොරතුරු සපයයි. සුදුසු නීතිමය සහනය එක් එක් කරුණට අදාළ කරුණු සහ ලේඛන මත රඳා පවතී. මෙම මාර්ගෝපදේශය කියවීමෙන් පමණක් Attorney-at-Law/client relationship එකක් ඇති නොවේ.