1. එකඟතාව පමණක් නඩු නිමිත්තක් නොවේ
දෙදෙනාම විවාහය අවසන් කිරීමට කැමති විය හැකි අතර එකිනෙකාට එරෙහිව ගැටුම් හෝ වන්දි ඉල්ලීම් අපේක්ෂා නොකරනවා විය හැකිය. එහෙත් විවාහ ලියාපදිංචි කිරීමේ ආඥාපනතේ 19 වැනි වගන්තිය යටතේ අන්‍යෝන්‍ය කැමැත්ත ස්වාධීන දික්කසාද හේතුවක් නොවේ. සාමාන්‍ය විවාහ නීතිය යටතේ පිළිගන්නා හේතු වන්නේ විවාහයෙන් පසු පරදාර සේවනය, ද්වේෂ සහගත අත්හැර යාම සහ විවාහ වන විට පැවති සුව කළ නොහැකි ලිංගික බෙලහීනතාවයි.
2. විවාදයකින් තොර දික්කසාද නඩුවක් යනු කුමක්ද?
සාමාන්‍යයෙන් එය පැමිණිලිකරු ඉල්ලා සිටින දික්කසාදයට විත්තිකරු විරුද්ධ නොවන නඩුවකි. දෙපාර්ශ්වයට දරුවන් සහ මූල්‍ය කරුණු පිළිබඳ එකඟතාද තිබිය හැකිය. නමුත් විරුද්ධ නොවීම සාක්ෂිවලට ආදේශකයක් නොවේ; දෙදෙනාගේ කැමැත්ත පමණක් මත අධිකරණය දික්කසාදය ලබාදීමට බැඳී නැත.
3. නඩුව ප්‍රායෝගිකව පවත්වාගෙන යන්නේ කෙසේද?
පැමිණිලිකරු විසින් නීත්‍යනුකූල හේතුව, වැදගත් කරුණු හා ඉල්ලා සිටින සහන සඳහන් කරමින් පැමිණිල්ලක් (Plaint) ගොනු කරයි. නිසි පරිදි සිතාසි ලැබුණු විත්තිකරුට, තත්ත්වය අනුව, උත්තරයක් ගොනු නොකර සිටිය හැකිය; සුදුසු දිවුරුම් ප්‍රකාශයක් මඟින් විරුද්ධ නොවන බව ප්‍රකාශ කළ හැකිය; නැතහොත් උත්තරයක් (Answer) ගොනු කර තම ස්ථාවරය සහ නීතියට අනුව ඉල්ලා ගත හැකි සහන සඳහන් කළ හැකිය. දිවුරුම් ප්‍රකාශයක් සියලු නඩු විධානවලට ආදේශකයක් නොවේ. විරුද්ධ නොවීමට පෙර පැමිණිල්ලේ ඉල්ලා ඇති සියලු සහන පිළිබඳ අවබෝධයක් තිබිය යුතුය. අවශ්‍ය සාක්ෂි ලබාගෙන දිගු විවාදාත්මක විභාගයකින් තොරව නඩුව තීරණය කිරීමට හැකියාවක් පැවතිය හැකිය.
4. එක් පාර්ශ්වයක වරදක් තහවුරු කළ යුතුද?
සාමාන්‍ය විවාහ නීතියේ ප්‍රධාන හේතු වරද හෝ විවාහ අවස්ථාවේ පැවති නිශ්චිත තත්ත්වයක් මත පදනම් වේ. සාමකාමීව වෙන්වීමට කැමති වුවද ඉදිරිපත් කරන නීතිමය හේතුව සත්‍ය හා සාක්ෂි මඟින් තහවුරු කළ හැකි එකක් විය යුතුය. නඩුවේ චෝදනාව සහ අධිකරණයේ අවසාන නිගමනය එකම දෙයක් නොවේ. දික්කසාදය ලබාගැනීමට අසත්‍ය චෝදනා හෝ සාක්ෂි නිර්මාණය නොකළ යුතුය. සිවිල් නඩු විධාන සංග්‍රහයේ 601 හා 602 වගන්ති යටතේ සාක්ෂි සහ නීතිවිරෝධී සහයෝගී ක්‍රියා පිළිබඳ අධිකරණයේ විමර්ශනය වැදගත් වේ.
5. වන්දි සහ දීමනා සම්බන්ධයෙන්
දෙපාර්ශ්වය යම් මූල්‍ය ඉල්ලීම් නොකිරීමට එකඟ විය හැකි අතර ඒ පිළිබඳ ස්ථාවරය පැමිණිල්ලේ, උත්තරයේ හෝ සුදුසු ලෙස වාර්තා කරන ලද කොන්දේසිවල දැක්විය හැකිය. එහෙත් සියලු නීතිමය හිමිකම් ස්වයංක්‍රීයව අවසන් වන්නේ නැත. සිවිල් නඩු විධාන සංග්‍රහයේ 614 හා 615 වගන්තිවල දීමනා සහ මූල්‍ය නියෝග පිළිබඳ ප්‍රතිපාදන ඇත. අධිකරණ බලතල සහ දරුවන්ගේ අයිතිවාසිකම් වෙනම සලකා බැලිය යුතුය.
6. බාලවයස්කාර දරුවන් සිටින විට
භාරකාරත්වය, හවුල් සැලැස්මක්, දෙමාපියන්ට දරුවන් හමුවීමට ඇති අවස්ථා, නඩත්තු, අධ්‍යාපනය හා සෞඛ්‍යය පිළිබඳ එකඟතා යෝජනා කළ හැකිය. ඇතැම් විට දෙමාපියන්ගෙන් එක් අයෙකුට භාරකාරත්වය සහ අනෙකාට සාධාරණ ප්‍රවේශය හා නඩත්තු වගකීම පැවරිය හැකිය. එහෙත් දරුවාගේ යහපත සහ අධිකරණයේ බලතල ප්‍රමුඛ වේ.
7. දෙදෙනාම එකඟ වුවත් අධිකරණය ප්‍රතික්ෂේප කළ හැකිද?
ඔව්. පැමිණිල්ලේ නීත්‍යනුකූල නඩු නිමිත්තක් සඳහන් විය යුතු අතර එය සාක්ෂිවලින් තහවුරු විය යුතුය. උදාහරණයක් ලෙස ද්වේෂ සහගත අත්හැර යාම සඳහන් කළද සාක්ෂි එහි අවශ්‍ය අංග තහවුරු නොකරන්නේ නම් හෝ පැමිණිල්ල සමඟ පරස්පර වන්නේ නම් නඩුව ප්‍රතික්ෂේප කළ හැකිය. විත්තිකරුගේ නිශ්ශබ්දතාව හෝ එකඟතාව අධිකරණය බැඳ නොතබයි. අසත්‍ය සාක්ෂි යනු නීත්‍යනුකූල කෙටි මඟක් නොවේ.
8. තීන්දුව අවසාන වන්නේ කවදාද?
අධිකරණය මුලින් Decree Nisi ලබාදෙයි. 604 හා 605 වගන්ති අනුව එය සාමාන්‍යයෙන් අවම මාස තුනකට පෙර Decree Absolute බවට පත් කළ නොහැකිය; අධිකරණය වැඩි කාලයක් නියම කළ හැකිය. එක් පාර්ශ්වයක් නොපැමිණි නඩුවක එම කාලය ගණනය වන්නේ Decree Nisi එම පාර්ශ්වයට භාරදුන් දින සිටය. අවසාන නීතිමය විසුරුවා හැරීම Decree Absolute මඟින් සිදුවේ.
9. වෙනත් නීතිමය මාර්ගයක් තිබේද?
608(2) වගන්තිය යටතේ වෙන්ව ජීවත්වීමේ අධිකරණ තීන්දුවකින් වසර දෙකක් ගතවීමෙන් පසු හෝ එවැනි තීන්දුවක් නොමැතිව නීතියෙන් අදාළ වන ආකාරයට වසර හතක් වෙන්ව ජීවත්වීමෙන් පසු, නිශ්චිත කොන්දේසි සහ සාක්ෂිවලට යටත්ව විවාහය විසුරුවා හැරීමට අයදුම් කළ හැකිය. මෙය දෙදෙනාගේ කැමැත්ත පමණක් මත දික්කසාදයක් ලබාගැනීමට සමාන නොවේ.
10. ප්‍රායෝගික උදාහරණයක්
යුවළක් විවාහය අවසන් කිරීමට එකඟ වී, දරුවාගේ රැකවරණය හා වියදම් සම්බන්ධ සැලැස්මක් සකස් කර, මූල්‍ය ඉල්ලීම් සම්බන්ධයෙන්ද එකඟතාවකට පැමිණ ඇතැයි සිතමු. ඔවුන්ට විවාදයකින් තොර නඩුවක් සලකා බැලිය හැකිය. එහෙත් සැබෑ නීතිමය හේතුව නිවැරදිව සඳහන් කර තහවුරු කළ යුතු අතර දරුවන් පිළිබඳ එකඟතා අධිකරණයේ අදාළ සලකා බැලීමට යටත් වේ. එකඟතාව නඩුවේ විවාදය අඩු කරයි; නීතියට ආදේශ නොවේ.
11. නිතර අසන ප්‍රශ්න
එකඟතාවක් අත්සන් කළ පමණින් දික්කසාදය ලැබේද? නැත. විත්තිකරු සෑම විටම උත්තරයක් ගොනු කළ යුතුද? අනිවාර්ය නොවේ; සුදුසු ක්‍රමය නඩුවේ තත්ත්වය සහ ඉල්ලා ඇති සහන අනුව වෙනස් වේ. දෙදෙනාම එකඟ වුවත් සාක්ෂි අවශ්‍යද? ඔව්. දරුවන් පිළිබඳ එකඟතාවක් ඇතිකරගත හැකිද? යෝජනා කළ හැකිය; දරුවාගේ යහපත හා අධිකරණ තීරණයට යටත් වේ.
නීති මූලාශ්‍ර: LawNet · Civil Procedure Code (ss. 601–605, 608, 614–615, 621–622) · Marriage Registration Ordinance, s. 19.
මෙය ශ්‍රී ලංකාවේ සාමාන්‍ය විවාහ නීතිය පිළිබඳ පොදු නීතිමය තොරතුරු සඳහා පමණි. උඩරට සහ මුස්ලිම් පෞද්ගලික නීති යටතේ වෙනස් විධිවිධාන අදාළ විය හැකිය. එක් එක් නඩුවේ කරුණු අනුව සුදුසු නීති උපදෙස් ලබාගන්න.