ශ්‍රී ලංකාවේ නව සිවිල් හා වාණිජ ආරවුල් සමථකරණ නීතිය: ආරවුල් විසඳීමට එයින් ඇති බලපෑම කුමක්ද?

ශ්‍රී ලංකාවේ 2026 අංක 13 දරන සමථකරණ (සිවිල් සහ වාණිජ ආරවුල්) පනත මඟින් සිවිල් හා වාණිජ ආරවුල් සමථකරණය ඔස්සේ නිරවුල් කිරීම සඳහා නව නීතිමය රාමුවක් හඳුන්වා දී ඇත.

ලිඛිත සමථකරණ ගිවිසුමක් අනුව, එවැනි ගිවිසුමක් නොමැතිව ස්වේච්ඡාවෙන්, හෝ අධිකරණයක යොමු කිරීමක් මත සිදුවන සමථකරණ සඳහා මෙම පනත අදාළ විය හැකිය.

මෙය දැනට පවතින සමථ මණ්ඩල ක්‍රමයම ද?

නැත. මෙම නව පනත මඟින් පවතින සමථ මණ්ඩල ක්‍රමය ප්‍රතිස්ථාපනය නොකෙරේ. 1988 අංක 72 දරන සමථ මණ්ඩල පනත හෝ 2003 අංක 21 දරන විශේෂ ආරවුල් වර්ග සමථකරණ පනත යටතේ සමථකරණයට යොමු කළ යුතු ආරවුල්, එම පනත්වල විධිවිධාන අනුවම ක්‍රියාත්මක විය යුතුය.

සමථකරණය කළ හැක්කේ කවර ආරවුල්ද?

නීතිය අනුව සමථයකින් නිරවුල් කළ හැකි සිවිල් හා වාණිජ ආරවුල් පුළුල් පරාසයකට මෙම පනත අදාළ වේ. උදාහරණ ලෙස ගිවිසුම් යටතේ මුදල් ගෙවීම්, භාණ්ඩ හෝ සේවා සැපයීම, ඉදිකිරීම් කටයුතු, ව්‍යාපාරික ගනුදෙනු, හවුල් ව්‍යාපාර, කොටස් හිමියන් අතර සබඳතා, බදු හෝ කුලී ගිවිසුම් සහ වෙනත් වාණිජ සබඳතා සම්බන්ධ ආරවුල් දැක්විය හැකිය.

සමථකරණය මඟින් අවසන් කළ නොහැකි ආරවුල් තිබේද?

ඔව්. යම් ප්‍රතිඵලයකට නීතිමය බලපෑමක් ලැබිය හැක්කේ අධිකරණයක විනිශ්චයක්, තීන්දුවක් හෝ නියෝගයක් මඟින් පමණක් නම්, එවැනි ආරවුලක් සමථකරණයෙන් පමණක් අවසන් කළ නොහැකිය.

පනතේ උපලේඛනයේ, දික්කසාදය හා විවාහය ශූන්‍ය බව ප්‍රකාශ කිරීම, බාලවයස්කරුවන් හා මානසික අසමත්භාවයෙන් පෙළෙන පුද්ගලයන් සම්බන්ධ ඇතැම් කරුණු, භාරකරුවන් හා දේපළ භාරගන්නන් පත් කිරීම, දරුකමට හදා ගැනීම, උපත් හා මරණ ලියාපදිංචිය, නිශ්චල දේපළ සම්බන්ධ සාර්වභෞමික අයිතිවාසිකම් තීරණය කිරීම සඳහා වූ බෙදුම් නඩු, අන්තිම කැමති පත්‍ර ඔප්පු කිරීම හා පරිපාලන බලපත්‍ර, බංකොලොත්භාවය, සමුද්‍රීය නීතිය යටතේ ඇතැම් දේපළට එරෙහි අයිතිවාසිකම් සහ මූලික අයිතිවාසිකම් උල්ලංඝනය කිරීම් පිළිබඳ කරුණු හඳුනාගෙන ඇත.

එසේ වුවද, අදාළ නීතියට අනුකූලව එකඟ වූ කොන්දේසි අධිකරණයට ඉදිරිපත් කර එහි තීන්දුවකට හෝ නියෝගයකට ඇතුළත් කිරීමට හැකි වන පරිදි, එම ආරවුල්වලට සම්බන්ධ ඇතැම් කරුණු සමථකරණය මඟින් සාකච්ඡා කළ හැකිය.

සෑම සිවිල් හෝ වාණිජ ආරවුලකටම සමථකරණය අනිවාර්යද?

නැත. මෙම පනත මඟින් සියලුම සිවිල් හා වාණිජ ආරවුල් සඳහා සමථකරණය ස්වයංක්‍රීයව අනිවාර්ය කර නැත. එහෙත් පාර්ශ්වයන් අතර සමථකරණ ගිවිසුමක් පවතින විට, හෝ එවැනි ගිවිසුමක් නොමැතිව වුවද මෙම පනත යටතේ සමථකරණ ක්‍රියාවලිය ආරම්භ වී ඇති විට, එම ආරවුල සම්බන්ධයෙන් අධිකරණ කටයුතු ආරම්භ කිරීමට හෝ අධිකරණය විසින් එම කටයුතු සලකා බැලීමට, සාමාන්‍යයෙන් නිරවුල් නොවීමේ සහතිකයක් (Certificate of Non-Settlement) ඉදිරිපත් කිරීම අවශ්‍ය වේ.

කෙසේ වෙතත්, සිවිල් නඩු විධාන සංග්‍රහයේ V වන කොටස යටතේ හෝ වෙනත් නීතියක් යටතේ ලබාගත හැකි තාවකාලික ප්‍රතිකර්ම ඉල්ලා සිටීමට මෙම සීමාව බාධාවක් නොවේ.

සමථකරණ ගිවිසුමක් යනු කුමක්ද?

නිශ්චිත නීතිමය සබඳතාවකින් උද්ගත වූ හෝ අනාගතයේදී උද්ගත විය හැකි ආරවුලක් සමථකරණයට යොමු කිරීමට පාර්ශ්වයන් ලිඛිතව ඇති කරගන්නා එකඟතාවක් සමථකරණ ගිවිසුමක් වේ. එය ප්‍රධාන ගිවිසුමක වගන්තියක් ලෙස හෝ වෙනම ගිවිසුමක් ලෙස පැවතිය හැකිය. සමථකරණ සේවා සපයන ආයතනය, අදාළ රීති සහ සමථකරණය සඳහා ලබාදෙන කාලය එහි සඳහන් කළ හැකිය.

කලින් සමථකරණ වගන්තියක් නොතිබුණත් සමථකරණයට යා හැකිද?

ඔව්. පාර්ශ්වයන්ට එකඟ වූ සමථකරණ සේවා සපයන ආයතනයක් වෙත ආරවුල එක්ව යොමු කළ හැකිය. නැතහොත් එක් පාර්ශ්වයකට අනෙක් පාර්ශ්වයට ලිඛිත ආරාධනයක් කර ආයතනයක් යෝජනා කළ හැකිය. එම ආරාධනය දින 30ක් ඇතුළත හෝ එහි සඳහන් වෙනත් කාලයක් තුළ පිළිනොගන්නේ නම්, එය ප්‍රතික්ෂේප කළ බවට සැලකිය හැකිය.

සමථකරණය නීතිය අනුව ආරම්භ වන්නේ කවදාද?

පනත අනුව සමථකරණය ආරම්භ වන්නේ සමථකරුවකු පත් කළ දිනයේදීය. මෙය විශේෂයෙන්ම නීතිමය කාලාවරෝධය ගණනය කිරීමේදී වැදගත් වේ.

කාලාවරෝධයට (Prescription) ඇති බලපෑම කුමක්ද?

කාලාවරෝධය ගණනය කිරීමේදී සමථකරණය ආරම්භ වූ දිනයේ සිට නිරවුල් කිරීමේ ගිවිසුමකට එළඹෙන දිනය දක්වා හෝ නිරවුල් නොවීමේ සහතිකය නිකුත් කරන දිනය දක්වා වූ කාලය ගණනයෙන් බැහැර කෙරේ.

කෙසේ වෙතත්, ආරවුල සමථකරණයට යොමු කරන ලෙස යෝජනා කළ දිනයෙන් නොව, සමථකරුවකු පත් කළ දිනයෙන් මෙම ආරක්ෂිත කාලය ආරම්භ වන බැවින්, කාලසීමා පිළිබඳව නිසි වේලාවට නීති උපදෙස් ලබාගැනීම වැදගත්ය.

දැනට අධිකරණයේ පවතින නඩුවක් සමථකරණයට යොමු කළ හැකිද?

ඔව්. පාර්ශ්වයන් තෝරාගත් සමථකරණ සේවා සපයන ආයතනයක් හරහා ආරවුලක් හෝ එහි කොටසක් සමථකරණයට යොමු කිරීමට අධිකරණයට හැකිය. අධිකරණ නියෝගය ලැබීමෙන් දින 60ක් ඇතුළත සමථකරුවකු පත් කර සමථකරණය අවසන් කිරීමට අදාළ ආයතනය කටයුතු කළ යුතුය. එකඟතාවකට පැමිණීමේ හැකියාව තවදුරටත් පවතින්නේ නම්, නිශ්චිත කාල දිගුවක් ලබාදෙන ලෙස පාර්ශ්වයන්ට ඉල්ලා සිටිය හැකිය.

සමථකරණයට සහභාගි වීම අසාධාරණ ලෙස ප්‍රතික්ෂේප කළ හැකිද?

නඩු ගාස්තු සම්බන්ධ නියෝගයක් ලබාදීමේදී, යම් පාර්ශ්වයක් සමථකරණයට සහභාගි වීම අසාධාරණ ලෙස ප්‍රතික්ෂේප කළේද යන්න අධිකරණය සලකා බැලිය යුතුය. සියලුම ප්‍රතික්ෂේප කිරීම් අසාධාරණ වන්නේ නැතත්, සමථකරණ ආරාධනයක් ලැබුණු විට එය සැලකිල්ලෙන් සලකා බැලීම වැදගත්ය.

පාර්ශ්වයන්ගේ සහ නීතිඥවරුන්ගේ කාර්යභාරය කුමක්ද?

පාර්ශ්වයන් සමථකරණ ක්‍රියාවලිය පුරා සෘජුව සහභාගි විය යුතුය. එසේ වුවද, සහාය සඳහා නීතිඥවරයකු හෝ වෙනත් පුද්ගලයකු සමඟ පැමිණීමට හැකිය. සමාගමක්, ව්‍යවස්ථාපිත ආයතනයක්, රාජ්‍ය දෙපාර්තමේන්තුවක් හෝ වෙනත් නීතිමය ආයතනයක් නියෝජනය කරන නිලධාරියාට, එම ආයතනය වෙනුවෙන් සාකච්ඡා කිරීමට හා එකඟතාවකට එළඹීමට ලිඛිත බලය තිබිය යුතුය.

සමථකරුවාගේ කාර්යභාරය කුමක්ද?

සමථකරුවා ක්‍රියාවලිය පැහැදිලි කළ යුතු අතර සාධාරණව, අපක්ෂපාතීව හා මධ්‍යස්ථව කටයුතු කළ යුතුය. විසඳුමක් පාර්ශ්වයන්ට පනවා නොදිය යුතු අතර, අවශ්‍ය අවස්ථාවලදී ස්වකීය අභිලාෂ ගැටුම් හෙළි කළ යුතුය. රහස්‍යභාවය රැකගැනීමත් අදාළ ආචාරධර්ම සංග්‍රහය සහ එකඟ වූ රීති පිළිපැදීමත් අවශ්‍යය. සමථකරුවාට පාර්ශ්වයන් එක්ව හෝ වෙන් වෙන්ව හමුවිය හැකිය.

සමථකරණයේදී පවත්වන සාකච්ඡා රහස්‍යද?

ඔව්. සමථකරණයේදී කරන ප්‍රකාශ, අදහස්, යෝජිත නිරවුල් කිරීමේ කොන්දේසි, සහභාගි වීමට හෝ යෝජනාවක් පිළිගැනීමට ඇති කැමැත්ත සහ සමථකරණය සඳහා ප්‍රධාන වශයෙන් සකස් කළ ලේඛන සාමාන්‍යයෙන් රහස්‍ය වන අතර without prejudice ස්වභාවයකින් යුක්තය. ඒවා සාමාන්‍යයෙන් අධිකරණයක, බේරුම්කරණයක හෝ වෙනත් ක්‍රියාවලියක සාක්ෂි ලෙස ඉදිරිපත් කළ නොහැකිය.

නීතියෙන් හෙළිදරව් කිරීම අවශ්‍ය වන විට හෝ නිරවුල් කිරීමේ ගිවිසුම ක්‍රියාත්මක කිරීමට හෝ බලාත්මක කිරීමට අවශ්‍ය වන විට සීමිත ව්‍යතිරේක පවතී. වෙනත් ආකාරයකින් නීතිය අනුව පිළිගත හැකි සාක්ෂියක් සමථකරණයේදී භාවිත කළ නිසා පමණක් පිළිගත නොහැකි සාක්ෂියක් බවට පත් නොවේ. මුහුණට මුහුණ හෝ අන්තර්ජාලය ඔස්සේ සිදුවන සමථකරණ සාකච්ඡාවල ශ්‍රව්‍ය හා දෘශ්‍ය පටිගත කිරීම් තහනම්ය.

සමථකරණය සාර්ථක වුවහොත් සිදුවන්නේ කුමක්ද?

එකඟ වූ කොන්දේසි පාර්ශ්වයන් අත්සන් කරන ලිඛිත නිරවුල් කිරීමේ ගිවිසුමක (Settlement Agreement) සඳහන් කළ යුතුය. පාර්ශ්වයන් ගිවිසුමේ කොන්දේසි සහ තම තමන්ගේ බැඳීම් අවබෝධ කරගෙන ඇති බව සමථකරුවා තහවුරු කරගත යුතුය. සමථකරුවා හෝ සමථකරණ සේවා සපයන ආයතනයේ බලයලත් නිලධාරියකු විසින් ගිවිසුම සහතික කළ යුතු අතර, එක් එක් පාර්ශ්වයට මුල් පිටපතක් ලබාදිය යුතුය.

නිරවුල් කිරීමේ ගිවිසුම නීතිමය වශයෙන් බැඳීම් ඇතිකරනවාද?

ඔව්. එය පාර්ශ්වයන් අතර බැඳීම් ඇති කරන අතර වලංගු ගිවිසුමක් ලෙස බලාත්මක කළ හැකිය. එහෙත් එම ගිවිසුමේ පාර්ශ්වකරුවන් නොවන පුද්ගලයන්ගේ අයිතිවාසිකම්වලට එයින් බලපෑම් කළ නොහැකිය. එම ගිවිසුමෙන් දැනටමත් නිරවුල් කර ඇති කරුණු නැවත තීරණය කිරීම සඳහා අධිකරණයට අධිකරණ බලය නොමැත.

එම ගිවිසුම අධිකරණයේ තීන්දු ප්‍රකාශයක් හා ආඥාවක් බවට පත් කළ හැකිද?

ඔව්. නිරවුල් කිරීමේ ගිවිසුම අධිකරණ ආඥාවක් ලෙස ඇතුළත් කරගැනීමට මාස 12ක් ඇතුළත අදාළ මහාධිකරණයට ඉල්ලීමක් කළ හැකිය. පාර්ශ්වයක නීතිමය අසමත්භාවය, ගිවිසුමේ අවසානත්වය නොමැතිවීම, බැඳීම් අපැහැදිලිවීම, සමථකරුවාගේ බරපතළ විෂමාචාරය, වැදගත් අභිලාෂ ගැටුමක් හෙළි නොකිරීම, මහජන ප්‍රතිපත්තියට පටහැනිවීම හෝ නීතියෙන් සමථකරණයට ඉඩ නොදෙන විෂයයක් වීම වැනි පනතේ දක්වා ඇති හේතු මත පමණක් එය ප්‍රතික්ෂේප කළ හැකිය.

එවැනි හේතුවක් තහවුරු නොවන්නේ නම්, ගිවිසුමට අනුකූලව තීන්දු ප්‍රකාශය හා ආඥාව ඇතුළත් කළ යුතු අතර, එම ආඥාව සිවිල් නඩු විධාන සංග්‍රහය යටතේ බලාත්මක කළ හැකිය.

සමථකරණය අසාර්ථක වුවහොත් කුමක් සිදුවේද?

සමථකරුවා විසින් එක් එක් පාර්ශ්වයට නිරවුල් නොවීමේ සහතිකයක් නිකුත් කරනු ලැබේ. එහි ආරවුල කෙටියෙන් හඳුනා දී එකඟතාවකට පැමිණීමට නොහැකි වූ බව සඳහන් කරයි. දැනුම්දීමක් කර තිබියදීත් පාර්ශ්වයක නොපැමිණීම හේතුවෙන් ක්‍රියාවලිය ඉදිරියට ගෙන යා නොහැකි වූයේ නම් එයද සඳහන් කළ යුතුය. මෙම සහතිකය සමථකරණය උත්සාහ කළ නමුත් නිරවුල් කිරීමක් සිදු නොවූ බවට අවසාන හා නිශ්චිත සාක්ෂියකි.

නව පනත ප්‍රායෝගිකව වැදගත් වන්නේ ඇයි?

මෙම පනත මඟින් පුද්ගලයන්ට හා ව්‍යාපාරවලට සම්පූර්ණ නඩු විභාගයකට වහාම යොමුවීම වෙනුවට ව්‍යුහගත විකල්පයක් ලැබේ. ව්‍යාපාරික හෝ වෙනත් සබඳතා දිගටම පවත්වාගැනීම වැදගත් වන විට, රහස්‍යභාවය අවශ්‍ය වන විට, ප්‍රායෝගික වාණිජ විසඳුමක් සොයන විට, හෝ නඩු වියදම් හා ප්‍රමාදය ආරවුලට සාපේක්ෂව අධික වන විට මෙය ප්‍රයෝජනවත් විය හැකිය.

කෙසේ වෙතත්, සෑම ආරවුලකටම සමථකරණය සුදුසු නොවේ. එහි සාර්ථකත්වය පාර්ශ්වයන්ගේ දැනුවත් සහභාගිත්වය, සුදුසු සමථකරුවන්, විශ්වාසනීය සේවා සපයන ආයතන සහ එකඟතාවක් සොයා බැලීමට ඇති සැබෑ කැමැත්ත මත රඳා පවතී.

ප්‍රධාන නීතිමය මූලාශ්‍රය: 2026 අංක 13 දරන සමථකරණ (සිවිල් සහ වාණිජ ආරවුල්) පනත (2026 ජූනි 30 දින සහතික කරන ලදී). රජයේ නිල පනත් ලැයිස්තුවෙන් සිංහල පිටපත බලන්න.

← සිංහල ආරවුල් නිරාකරණ ලිපි වෙත  ·  English Dispute Resolution guides